Jesteś tutajPoznańskie konsultacje społeczne w procesie planowania przestrzennego

Poznańskie konsultacje społeczne w procesie planowania przestrzennego


mec. Natalia Weremczuk, Jeremi Pudliszak

Wraz z rozpoczęciem transformacji ustrojowej po 1989 r. w procesie planowania przestrzennego nastąpiło odejście od totalitarnych metod kształtowania przestrzeni na rzecz demokratyzacji tego procesu. Wejście w życie reformy samorządowej, a co za tym idzie stworzenie mechanizmów umożliwiających lokalnym społecznościom decydowanie o sprawach bezpośrednio ich dotyczących, wymusiło wprowadzenie nowych ustawowych narzędzi, umożliwiających partycypację społeczną w procesie kształtowania przestrzeni. Konsekwencją zmian ustrojowych było uchwalenie dnia 7 lipca 1994 roku ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, w której wprowadzono instrumenty prawne umożliwiające obywatelom uczestnictwo w procesie planowania przestrzennego. Obok instytucji wniosków do projektu planu, wyłożenia projektu do publicznego wglądu, możliwości składania zarzutów i protestów ustawodawca nałożył na gminę obowiązek powiadamiania o terminie wyłożenia do publicznego wglądu właścicieli lub władających nieruchomościami, których interes prawny może być naruszony ustaleniami planu. W praktyce spowodowało to konieczność powiadamiania przez gminę o etapie wyłożenia wszystkich właścicieli oraz użytkowników wieczystych nieruchomości znajdujących się na obszarze opracowywanego planu. Istotną przeszkodą w realizacji tego zadania były nieaktualne dane, znajdujące się w ewidencji gruntów jak i w księgach wieczystych. Ustawa gwarantowała również możliwość zaskarżenia ustaleń projektu planu skargą na uchwałę o odrzuceniu przez radę gminy zarzutu do planu. Konsekwencją tego uprawnienia była znaczna ilość skarg sądowych wnoszonych na tym etapie procedury planistycznej. Niejednokrotnie dochodziło do sytuacji gdy jedna osoba mogła skutecznie przedłużać uchwalenie planu, co godziło w interesy innych podmiotów, zainteresowanych jego uchwaleniem. Praktyka wykazała więc, że przyznanie zbyt silnych instrumentów podmiotom prywatnym utrudniało lub wręcz uniemożliwiało uchwalanie planów miejscowych.
Zastąpienie w nowej ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z dnia 27 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.), instytucji zarzutów i protestów uwagami, a następnie przesądzenie o tym, iż rozstrzygnięcia o nieuwzględnieniu uwag do projektu planu lub studium nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego, wyeliminowało postępowanie sądowe z etapu tworzenia projektów planu lub studium. Ustawodawca zrezygnował również z instytucji powiadamiania o etapie wyłożenia wszystkich właścicieli oraz użytkowników wieczystych nieruchomości znajdujących się na obszarze opracowywanego planu. Nowa procedura planistyczna wprowadziła obowiązek przeprowadzenia dyskusji z mieszkańcami nad rozwiązaniami zaproponowanymi w projekcie planu miejscowego. Spotkanie to ma miejsce jednak dopiero na etapie wyłożenia projektu planu do publicznego wglądu. Podkreślić należy, że wprowadzenie zmian do projektu planu na tym etapie procedury może przyjąć jedynie formę rozpatrzenia przez organy gminy uwag złożonych do projektu planu. Korekta zapisów planu na tym etapie jest bardzo często utrudniona, a ewentualna chęć jej dokonania skutkuje w przeważającej liczbie przypadków koniecznością ponowienia procedury planistycznej. Utrudnienia formalne, w postaci konieczności złożenia uwagi do projektu planu, jak również ponawiania procedury planistycznej, są bardzo często odbierane przez mieszkańców jako nadmierny formalizm prawny i niechęć władzy publicznej do podejmowania dyskusji nad sposobem uwzględnienia interesów społeczności lokalnych lub indywidualnych właścicieli.
W tym miejscu wskazać należy, że we wrześniu 2001 r. w systemie prawa pojawiła się nowa regulacja – ustawa o dostępie do informacji publicznej. Przesądziła ona o tym, iż każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Wejście w życie tej ustawy ucięło spekulacje na temat możliwości informowania o projekcie planu na wcześniejszych etapach procedury niż wyłożenie go do publicznego wglądu. Z jednej strony mamy więc do czynienia z uprawnieniem społeczeństwa do posiadania pełnej informacji w zakresie opracowywanych w toku procedury planistycznej dokumentów – z drugiej zaś uprawnieniem do wyrażania zdania o rozwiązaniach przyjętych w projekcie możliwym do realizacji dopiero na etapie wyłożenia projektu do publicznego wglądu.
Doświadczenie wskazało, iż dyskusja nad rozwiązaniami przyjętymi w projekcie planu, przedstawianie argumentów, jak i obrona rozwiązań przyjętych w projekcie planu jest w tym momencie bardzo utrudniona. W związku z powyższym organy i służby planistyczne Miasta Poznania, z inicjatywy Przewodniczącego Rady Miasta Poznania Pana Grzegorza Ganowicza, który był obserwatorem konsultacjiwładzy publicznej z mieszkańcami Lipska,zaczęły zastanawiać się nad możliwością stworzenia warunków do wyrażenia społeczności lokalnej oczekiwań i postulatów - jeszcze przed przystąpieniem do procedury formalnej sporządzania projektu planu miejscowego. W toku dyskusji ustalono, że optymalnymi momentami, w których winny odbywać się takie konsultacje jest faza przedprojektowa, w której możliwa jest pełna diagnoza oczekiwań społecznych na danym terenie (tj. przed podjęciem uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu miejscowego lub zbierania wniosków do planu) oraz kiedy rozwiązania planu są już wstępnie wykrystalizowane (tj. przed rozpoczęciem procedury opiniowania planu w trybie ustawy o planowaniu przestrzennym).
Ważnym elementem konsultacji społecznych prowadzonych na terenie Miasta Poznania jest uczestnictwo w nich wszystkich zainteresowanych stron – przedstawicieli Prezydenta Miasta Poznania, w tym projektantów sporządzających projekt planu, Rady Miasta Poznania, działających na danym obszarze rad osiedli jak i mieszkańców danego terenu. Spotkania te odbywają się zawsze na terenie na którym sporządzany jest plan miejscowy, ich gospodarzami są rady osiedla a prowadzenie powierzone jest profesjonalnemu moderatorowi.
Pierwsze konsultacje społeczne w Poznaniu odbyły się 16 listopada 2007 r. przed przystąpieniem do sporządzania planu w rejonie ulic Góreckiej, Krauthofera, Dmowskiego. Ich wynikiem było zidentyfikowanie konfliktów panujących na danym obszarze a w konsekwencji decyzja o rozbiciu pierwotnego zakresu na kilka obszarów problemowych objętych osobnymi opracowaniami. Do lutego 2011 r. w Poznaniu zostało przeprowadzonych 127 konsultacji społecznych. Z tej perspektywy można wskazać na wiele zalet jakie w praktyce wynikają z równoległego prowadzenia prac projektowych i dialogu społecznego. Po pierwsze wskazać należy na walor edukacyjny takich spotkań. Mieszkańcy, po dokładnym zapoznaniu ich z projektem – koncepcją planu, każdorazowo otrzymują pełną, pisemną informację o procedurze planistycznej, aktualnym jej etapie oraz zakresie regulacji i faktycznej roli planu miejscowego. Wiele uwagi poświęca się wyjaśnianiu przepisów prawa, wskazywaniu instrumentów prawnych wykorzystywanych w toku procedury, w tym w szczególności instytucji składania wniosków i uwag do projektu planu. Z drugiej zaś strony w toku takich dyskusji możliwa jest pełna identyfikacja grup interesów występujących w danym terenie, co niejednokrotnie pozwala na wyeliminowanie rozwiązań projektowych generujących konflikty społeczne. Realizacja polityki jawności procesu planistycznego w oparciu o debatę publiczną eliminuje częstokroć zachowania agresywne, wynikające z poczucia podejmowania przez władze samorządowe ważnych dla lokalnej społeczności decyzji bez wysłuchania jej argumentacji. Spotkania te są także szansą na przekonanie do rozwiązań projektowych tych osób, które nie mają w tym zakresie żadnych poglądów. Nie można mieć jednak złudzeń, że pozwolą one na przekonanie osób, które przychodzą na takie spotkania z góry wypracowanym poglądem i będą panaceum na zażegnanie wszelkich konfliktów przestrzennych występujących na danym obszarze. Czasami jednak zdarza się, iż większość przekonanych do danego rozwiązania mieszkańców jest w stanie silnie lobbować na rzecz danego projektu i przekonywać poszczególne podmioty do zmiany swego stanowiska. Wydaje się, że zalety wynikające z prowadzenia konsultacji społecznych znacząco przewyższają istotny mankament, jakim jest wydłużenie procedury planistycznej – średnio o 2 miesiące.
Doświadczenie wskazuje, iż mieszkańcy biorący udział w konsultacjach społecznych oczekują debaty publicznej dotyczącej spraw lokalnych, dalece wykraczających poza tematykę planowania przestrzennego w gminie. Niejednokrotnie zdarza się, że przedmiotem dyskusji stają się wszelkie ważne problemy danej społeczności, które w żadnej mierze nie mogą być rozwiązane poprzez uchwalenie planu miejscowego. Wydaje się, że optymalnym rozwiązaniem byłoby przeprowadzanie wyprzedzających konsultacji społecznych, o szerszym niż tylko planowanie przestrzenne spektrum tematów. Konsultacje z dziedziny planowania przestrzennego mogłyby być wówczas jednym z płaszczyzn współpracy władzy publicznej ze społecznością lokalną.

Autorzy:

Zastępca Dyrektora Miejskiej Pracowni Urbanistycznej

mec. Natalia Weremczuk
 
Zastępca Dyrektora Miejskiej Pracowni Urbanistycznej
 
Jeremi Pudliszak
 

 

 

Your rating: None Average: 5 (3 votes)


Nawigacja

Aktywni użytkownicy

Aktualnie jest 0 użytkowników i 24 gości online