Jesteś tutaj GENTRYFIKACJA JAKO EFEKT REWITALIZACJI. PRZYKŁAD POZNANIA

GENTRYFIKACJA JAKO EFEKT REWITALIZACJI. PRZYKŁAD POZNANIA


mgr Przemysław Ciesiółka UAM

Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej

STRESZCZENIE


Pojęcie gentryfikacji wywodzi się od angielskiego słowa gentry i zostało po raz pierwszy użyte przez Ruth Glass w latach 60-tych XX wieku dla określenia zmian zachodzących w Londynie. W artykule przeanalizowano, jaki wpływ na gentryfikację miała polityka rewitalizacji prowadzona w latach 2006 - 2010 w dwóch zdegradowanych częściach Poznania – dzielnicy Śródka oraz w zespole urbanistycznym M. Johowa. Od 2006 roku na obszarze tym odbyło się niemal 50 wydarzeń kulturalnych różnej rangi. Jednocześnie duża cześć zabudowy poddana została renowacji. W rezultacie nastąpił znaczny wzrost cen nieruchomości na rynku wtórnym. Częściowo przełożyło się to na zmiany demograficzne. Przeprowadzona analiza wskazuje na intensywną gentryfikacja symboliczna, w początkowym etapie obserwuje się natomiast gentryfikację ekonomiczną, która w niewielkim stopniu wpływa na końcową fazę procesu, jakim jest gentryfikacja społeczna. Przykład Poznania dowodzi, że polityka rewitalizacji prowadzi do gentryfikacji.

Słowa kluczowe: gentryfikacja, rewitalizacja, program rewitalizacji, Poznań

 

WSTĘP

Polskie miasta podlegają obecnie intensywnej suburbanizacji, prowadzącej do upadku ich części centralnych. Z tego powodu programy rewitalizacji obejmują najczęściej właśnie centra miast. W Poznaniu, od 2006 roku, wprowadzany jest w życie Miejski Program Rewitalizacji. W dwóch edycjach Programu na obszary rewitalizacji wybrano dzielnice w pobliżu ścisłego centrum: Śródka, Ostrów Tumski i Chwaliszewo oraz teren położony w dwóch śródmiejskich dzielnicach – Jeżyce i Łazarz. Tereny te charakteryzowały się znaczną degradacją społeczną i przestrzenną, stanowiły jednocześnie obszary o dużych walorach historycznych i architektonicznych. W ramach MPR zrealizowanych zostało szereg działań inicjowanych zarówno przez władze miasta, jak i samych mieszkańców. Jak zauważa Lisowski [1] w związku z rewitalizacją następuje często proces wymiany uboższych mieszkańców na bogatą klasę średnią. Zamieszkiwanie w odnowionych zasobach mieszkaniowych stanowi dla niej podkreślenie nowej tożsamości i legitymizację własnego sukcesu zawodowego. Zjawisko to określane jako gentryfikacja (ang. gentrification) obserwowane jest w Europie Zachodniej od lat 60-tych XX wieku. Rozpatrywane jest zarówno w kontekście pozytywnych, jak i negatywnych zmian zachodzących na obszarze podlegającym odnowie. Celem artykułu jest analiza procesu gentryfikacji jako efektu realizacji założeń Miejskiego Programu Rewitalizacji dla miasta Poznania.

 

1. ZAŁOŻENIA PROCESU GENTRYFIKACJI

Pojęcie „gentryfikacja” wywodzi się od angielskiego słowa gentry (szlachta). Po raz pierwszy użyła go Ruth Glass w 1964 roku opisując przejmowanie i renowację przez klasę średnią zdegradowanych zasobów mieszkaniowych w londyńskiej dzielnicy Islington. Obszar ten zajmowany był wcześniej przez klasę niższą, która zmuszona została przenieść się do innych części miasta. Określenie to, jak zauważa Lisowski [1], nawiązywało do starego zwyczaju angielskiej szlachty polegającego na potrzebie posiadania domu w mieście poza wiejską posiadłością i miało początkowo nieco ironiczny podtekst.
R. Glass opisując zjawisko gentryfikacji wskazała na główne cechy świadczące o tym procesie, wśród nich:
- kompleksowa poprawa stanu substancji mieszkaniowej na gentryfikowanym terenie,
- zmiany stosunków najmu-własności, najczęściej rozproszenie własności i wyeliminowanie najmu,
- wzrost cen gruntów i budynków,
- wymiana klasowa – wysiedlenie uboższej ludności i napływ bogatszej klasy średniej [2].
Od czasu pierwszej obserwacji gentryfikacji pojawiło się wiele nowych jej definicji. Lisowski [1] charakteryzuje trzy podstawowe znaczenia obecne w literaturze przedmiotu:
- gentryfikacja jako forma procesu wymiany społeczeństwa w centralnych częściach miasta, zwana również klasyczną gentryfikacją (Glass 1964, Hamnett 1991),
- gentryfikacja jako proces „elityzacji” lub „zmieszczannienia” wewnętrznych części miasta (Ley 1981, 1986, Chenu, Tabard 1993),
- gentryfikacja jako metafora opisująca pozytywne skutki procesu odnowy dla ubogich gospodarstw domowych uczestniczących w tym procesie (Cameron 1992, Bailey, Robertson 1996).
Van Criekingen i Decroly [3] w zależności od intensywności zachodzących zmian opisują cztery główne typy tego zjawiska. Pierwszy to gentryfikacja sensu stricte, tzw. yuppifikacja, polegająca na zmianie charakteru dzielnicy poprzez wyparcie z niej uboższych przez młodych finansistów i specjalistów w zakresie zaawansowanych technologii. Drugi to cząstkowa gentryfikcja (marginal gentrification) prowadzona przez dbającą o kulturę inteligencję. Trzeci rodzaj to bezkonfliktowa modernizacja z wymianą najemców (upgrading), występująca zwłaszcza na obszarach o zabudowie zabytkowej. Ostatni rodzaj to modernizacja wykonywana przez długoterminowych najemców (incumbent upgrading), która przynosi niewielkie zmiany w składzie społecznym gentryfikowanego obszaru (Jadach Sepioło 2007).
Karwińska [4] wskazuje na trzy rodzaje zmian zachodzących w dzielnicach gentryfikowanych, co pozwala na wyróżnienie gentryfikacji ekonomicznej, gentryfikacji społecznej oraz gentryfikacji symbolicznej (kulturowej). Gentryfikacja ekonomiczna wiąże się ze wzrostem cen najmu mieszkań, jak również wzrostem kosztów utrzymania. Gentryfikacja społeczna oznacza zmianę składu społecznego dzielnicy na osoby młodsze, z wyższym wykształceniem, zatrudnione przede wszystkim w sektorze usług. Gentryfikacja symboliczna oznacza wytworzenie aury niezwykłości, a potem również prestiżu, związaną z dzielnicą.
Klasyczna gentryfikacja zwykle nie zachodzi z dnia na dzień. Charakteryzują ją kolejne fazy, w których następuje przejmowanie budynków przez nowych mieszkańców. Pierwszym etapem jest przenoszenie się na zdegradowane obszary nowych grup społecznych: studentów, ludzi aktywnych kulturalnie, artystów. Są to osoby z reguły o wyższym statusie społecznych w stosunku do pierwotnych mieszkańców obszaru. Przyciągają ich niskie czynsze i koszty utrzymania, a także bliskość centrum miasta. Zwani są oni pionierami gentryfikacji. Wytwarzają oni wokół tego obszaru aurę wyjątkowości. Za sprawą pionierów dzielnica ta staje się symbolem niekonwencjonalności i malowniczości. Następuje wtedy gentryfikacja symboliczna. Wzbudza to zainteresowanie co raz to nowych widzów, których przyciąga niesamowity klimat miejsca. Wykorzystują to deweloperzy, którzy stopniowo wykupują lokalne na tym obszarze, jednocześnie poddając je renowacji. Powoduje to wzrost cen najmu. Na tym etapie mówimy o gentryfikacji ekonomicznej. Miejsce artystów i studentów, a także pierwotnych mieszkańców zaczynają zajmować osoby, które stać na wyższe koszty utrzymania. Wkraczają gentryfikatorzy, osoby zajmujące wysokie stanowiska i osiągające wysokie zarobki. Dzieje się to kosztem uboższych mieszkańców, których nie stać już na mieszkanie w odremontowanych kamienicach. Następujące końcowy etap – gentryfikacja społeczna.
Niektórzy autorzy próbują ograniczyć proces gentryfikacji do spontanicznego działania indywidualnych inwestorów bez udziału władz lokalnych. Jadach Sepioło [5] różnicuje procesy odnowy miast na podstawie siły sprawczej inicjującej proces i kierującej nim. I tak wyróżnia rewitalizację, jako skoordynowany proces przeciwdziałania degradacji przestrzeni oraz gentryfikację jako rynkowe przejmowanie przez klasę średnią budynków zamieszkałych przez klasę pracującą i ich stopniową rehabilitację. Jednak jak zauważa Zięba [6] działania podejmowane w rewitalizacji prowadzą do podnoszenia atrakcyjności dzielnicy, poprawiają jej wizerunek, zwiększają korzyści zewnętrzne lokalizacji oraz podnoszą walory użytkowe nieruchomości, co przyciąga prywatnych inwestorów, którzy chcą inwestować w zdegradowany obszar. W tym rozumieniu gentryfikacja staje się efektem rewitalizacji. Lisowski [1] zauważa, że gentryfikacja stanowi ważny składnik procesu rewitalizacji. Jako jej następstwo przybiera jednak łagodniejsze formy, niż w przypadku inicjowania tego procesu przez siły rynkowe.
Badania Baileya i Robertsona [7] wskazały, że gentryfikacja z reguły występuje w związku z realizacją programów rewitalizacji, jednak jej nasilenie i charakter zależy od partnerów rewitalizacji. Gwarantem łagodnej gentryfikacji jest udział gminnych stowarzyszeń budownictwa społecznego, których aktywność prowadzi do stopniowej i akceptowanej przez mieszańców wymiany społecznej rewitalizowanch dzielnic.
W dalszej części artykułu scharakteryzowano, jakie zmiany zachodzą w Poznaniu w wyniku realizacji działań zapisanych w Miejskim Programie Rewitalizacji. Dało to podstawę do stwierdzenia występowania zjawiska gentryfikacji, jej typu oraz aktualnego etapu.

 
2. MIEJSKI PROGRAM RWITALIZACJI DLA MIASTA POZNANIA

      
W pierwszej edycji Miejskiego Programu Rewitalizacji dla miasta Poznania, który uchwalony został w marcu 2006, na obszar pilotażowy wybrano dzielnicę Śródka. W drugiej edycji MPR w październiku tego samego roku rozszerzono go o sąsiednie tereny: Ostrów Tumski i Chwaliszewo, a także wyznaczano zupełnie nowy obszar stanowiący części dzielnic Łazarz i Jeżyce (ryc. 1). Wybór tych obszarów był wynikiem szczegółowych badań czynników społecznych, ekonomicznych i przestrzennych, których celem było wskazanie obszarów problemowych. Wybrane tereny położone są w pobliżu ścisłego centrum Poznania. Charakteryzują się one znaczną degradacją społeczną i przestrzenną, stanowią jednak teren o dużych walorach historycznych i architektonicznych. W ramach obszarów rewitalizacji wybrano mniejsze tereny, które objęto szczególnie intensywnymi działaniami mającymi na celu poprawienie ich kondycji. Są to dzielnica Śródka oraz zespół urbanistyczny M. Johowa. Dalsza analiza dotyczyć będzie właśnie tych obszarów. W
 
Ryc. 1 Obszary Miejskiego Programu Rewitalizacji dla Miasta Poznania
Źródło: opracowanie własne na podstawie Miejskiego Programu Rewitalizacji dla miasta Poznania

 

2.1. OBSZAR ŚRÓDKA-OSTRÓW TUMSKI-CHWALISZEWO

Obszar Śródka – Ostrów Tumski – Chwaliszewo położony jest we wschodniej części Poznania, w bezpośrednim sąsiedztwie centrum miasta. Jest on chronionych układem urbanistyczno-architektonicznym. Posiada wyjątkowo duży potencjał dla turystyki i rekreacji – położony jest na trasie Traktu Królewsko-Cesarskiego oraz na styku z największym terenem rekreacyjnym Poznania – Maltą.
Obszarem najbardziej intensywnych działań rewitalizacyjnych jest dzielnica Śródka. Była to pierwotnie osada książęca lokowana prawdopodobnie na prawie niemieckich. W granice Poznania włączona została w 1800 roku. Charakteryzuje się ona zabytkową zabudową, częściowo z XVI i XVII wieku. Teren ten naznaczony został błędną decyzją urbanistyczną zrealizowaną w latach 60-tych i 70-tych dwudziestego wieku, kiedy przedzielono go szeroką i ruchliwą trasą komunikacyjną. Spowodowało to wyburzenie części budynków, oraz odgrodzenie dzielnicy od reszty miasta.
 

Fot. 1 i 2 Dzielnica Śródka – ul. Śródka i ul. Ostrówek

Źródło: Przemysław Ciesiółka

2.2. OBSZAR JEŻYCE-ŁAZARZ
Drugi obszar rewitalizacji wyznaczony został w zachodniej części miasta, w ramach dzielnic Jeżyce i Łazarz. Położony jest na osi ważnych, ze względu na handel, usługi i transport zbiorowy, ulic miasta. Jest on objęty ochroną konserwatorską, miejscem bogatym w zabytki urbanistyki, architektury i sztuki oraz wiele atrakcji turystycznych o dużym znaczeniu w skali całego miasta. Jest zlokalizowany na styku z Traktem Królewsko-Cesarskim i w bezpośrednim sąsiedztwie Międzynarodowych Targów Poznańskich oraz w pobliżu głównego dworca kolejowego. Jednocześnie jest to obszar zdegradowany przestrzennie i funkcjonalnie z zabudową wymagającą odnowy i uzupełnienia. Występujące to problemy społeczne utrudniają realizowanie dla tego terenu, pożądanych funkcji w nawiązaniu do wysokich wartości historyczno-kulturowych i potencjału turystycznego.
Obszarem najbardziej intensywnych działań rewitalizacyjnych jest zespół Maxa Johowa. W XIX w. uważany był on za jeden z najwspanialszych i największy układ urbanistyczny w skali całego Poznania. Inicjatorem budowy zespołu był Max Johow, a jednym z projektantów wybitny urbanista niemiecki Joseph Stübben. Kamienice kształtowane były pod wpływem rozwiązań skupionych na próbie pogodzenia wysokiej intensywności zabudowy z dobrą jakością życia. Pojawiają się tu rozwiązania neobarokowe, jak również formy średniowieczne oraz secesyjne. Inwestycję spowolnił kryzys budowlany początku XX wieku, a I wojna światowa ją całkowicie przerwała. Zabudowano mniej więcej połowę przewidywanych działek. Po wojnie dokończono zespół, jednak już bez takiego rozmachu.

Fot. 3 i 4 Zespół urbanistyczny M. Johowa – ul. J. Matejki i ul. Chełmońskiego

 

Źródło: Przemysław Ciesiółka
 
2.3. CELE MIEJSKIEGO PROGRAMU REWITALIZACJI DLA MIASTA POZNANIA

W Miejskim Programie Rewitalizacji dla miasta Poznania zapisano, że efektami realizacji założeń dokumentu będzie:
- uzyskanie przez miasto nowych funkcji usługowych i kulturalnych, przyczyniających się do rozwoju miasta jako metropolii, przywrócenia obszarowi jego znaczenia jako ważnego miejsca historyczno-kulturowego związanego z początkiem polskiej państwowości oraz celu turystycznego, w powiązaniu z Traktem Królewsko-Cesarskim,
- wzrost poczucia tożsamości narodowej, regionalnej i lokalnej oraz poczucia więzi z europejskim obszarem kulturowym i cywilizacyjnym,
- przywrócenie integracji przestrzenno-funkcjonalnej z resztą miasta,
- odzyskanie możliwości rozwoju walorów przestrzenno – funkcjonalnych i wartości historyczno – kulturowych oraz ekologiczno – krajobrazowych,
- poprawa i zwiększenie atrakcyjnych, śródmiejskich lokalizacji mieszkaniowych,
- powstanie obszarów o wysokich walorach krajobrazu kulturowego i naturalnego, funkcji rekreacyjnych i turystycznych,
- poprawa systemu transportu w mieście, w zakresie rozwoju systemu dróg pieszych i tras rowerowych,
- powstanie nowych miejsc pracy na obszarze kultury, usług turystyki i rekreacji.
Należy zatem zaznaczyć, że już na etapie formułowania celów dopuszczono możliwość pojawienia się procesu gentryfikacji.
 
2.4. UWARUNKOWANIA DEMOGAFICZNE I MIESZKANIOWE OBSZARÓW REWITALIZACJI

Dla analizy procesu gentryfikacji na obszarach rewitalizacji istotna wydaje się charakterystyka uwarunkowań demograficznych, jak również istniejących zasobów mieszkaniowych (tab. 1).

Tabela 1 Obszary Miejskiego Programu Rewitalizacji Poznania – uwarunkowania demograficzne oraz zasoby mieszkaniowe w 2002 r.

Wskaźnik
Zespół urban. Johowa
Dzielnica Śródka
Poznań
Demografia
Liczba mieszkańców
3757
1081
564951
Wskaźnik feminizacji
115,8
104,7
114,5
Wiek przedprodukcyjny
17,3%
20,4%
15,6%
Wiek produkcyjny
67,9%
68,6%
67,2%
Wiek poprodukcyjny
14,8%
11,0%
17,2%
Współczynnik obciążenia demograficznego
47,28
45,88
48,9
Zasoby mieszkaniowe
Pow. użytkowa ogółem (m2)
120 010,7
27 026,0
14 264 623,0
Pow. użyt./1 mieszk. (m2)
31,9
20,0
25,2
Liczba lokali mieszkaniowych
1198
393
224322
Liczba osób/Lokal mieszk.
3,1
2,8
2,5
Źródło: Narodowy Spis Powszechny, 2002 r.
Dzielnica Śródka charakteryzuje się niskim wskaźnikiem feminizacji, jak również wysokim odsetkiem osób w wieku przedprodukcyjnym. Odróżnia to ten teren znacznie od zespołu Johowa, jak również od wskaźników dla całego Poznania. Analiza rynku mieszkaniowego przedstawia również w różnym świetle obydwa obszary. W obydwu z nich występuje duża liczba osób na jedno mieszkanie, jednak na Śródce przypada jednocześnie niewielka powierzchnia mieszkania na jedną osobę, znacznie niższa od średniej dla Poznania. W tym względzie bardzo dobrze wygląda sytuacja w zespole Johowa, gdzie na jedną osobę przypada prawie 32m2.
Obszary rewitalizacji w Poznaniu wydają się być odpowiednie dla potencjalnych gentryfikatorów. Położone są blisko centrum miasta, posiadają atrakcyjną architekturę, łączy je ciekawa przeszłość. Niewątpliwe wymagają on jednak dużych nakładów finansowych ze strony nowych właścicieli.

3. GENTRYFIKACJA NA OBSZARACH MIEJSKIEGO PROGRAMU REWITALIZACJI POZNANIA


3.1. GENTRYFIKACJA SYMBOLICZNA


Dotychczasowa aktywność władz miasta w związku z realizacją założeń zapisach w Miejskim Programie Rewitalizacji dla Miasta Poznania koncentrowała się w dużej mierze na działaniach o charakterze społecznym. W latach 2006 – 2009 zorganizowano niemal 50 wydarzeń kulturalnych (tab. 2). Cyklicznie odbywały się obchody Święta Sąsiadów na Śródce i na osiedlu Targowym. W tym czasie miało miejsce wiele wystaw, konkursów architektonicznych, spotkań z artystami oraz koncertów muzycznych. Co roku organizowane były piesze wycieczki po rewitalizowanych dzielnicach, jak również tzw. gry miejskie, których celem było poznanie w formie zabawy nie odkrytych wcześniej potencjałów Poznania. Wiele wydarzeń inicjowanych było przez samych mieszkańców, szczególnie w przypadku dzielnicy Śródka. Aktywny udział w projektach mieli również studenci poznańskich uczelni wyższych. Wpływało to na wytworzenie specyficznej aury wokół rewitalizowanych obszarów, która przyciągała artystów oraz organizatorów imprez masowych.

Tabela 2 Wydarzenia kulturalne na obszarach Miejskiego Programu Rewitalizacji dla Miasta Poznaniaw latach 2006 – 2009.

Rok
Dzielnica Śródka i okolice
Zspół urbanistyczny M. Johowa i okolice
2006
- Święto Sąsiadów
- "Tu się Polska zaczęła...Dni Ostrowa Tumskiego i Śródki"
- Międzynarodowa wystawa sztuki pt. "RE: GENERACJA”
 

- wystawa "Stary Ogród Zoologiczny w Poznaniu tradycje współpracy z Berlinem".

2007
- Europejski Dzień Sąsiada
- Wycieczki po Śródce
- Druga edycja międzynarodowej wystawy sztuki pt. "RE:GENERACJA II"
- cykl Śródeckich Koncertów w kościele pw. Św. Małgorzaty na Śródce
- spotkanie ze Swietłaną Wasilenko, autorką "Głuptaski"
- Europejski Dzień Sąsiada
2008
- cykl Śródeckich Koncertów w kościele pw. Św. Małgorzaty na Śródce
- cykl bezpłatnych wycieczek po Śródce pt. "Kino, kawiarnia i spacer..."
- festyn artystyczny z okazji obchodów Dnia Godności Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną
- Święto Sąsiadów
 

- Festyn Architektoniczny "Międzymoście"

 

- Festiwal Ethno Port Poznań

- Wieczór Żydowski
 

- Przedstawienie multimedialne pt: "Szymanowski na Śródce"

 

- Gra Miejska „Pierwszy Stopień Poznania”

- "Pierwszy i Ostatni Kapslowy Wyścig Pokoju z Widokiem o Puchar Mera Śródki"
 

- Gra Miejska pt. "Krocząc po trakcie. Śladami królów i cesarzy”

- Wycieczka do Muzeum Introligatorstwa z okazji Światowego Dnia Książki
- Dwa wiosenne koncerty plenerowe w poznańskim Parku Wilsona pod hasłem "Park Wilsona kwitnący muzyką"
- Święto Sąsiadów

2009
 

- Gra Miejska pt. „Re-Wita Ostrówek. Miasto Przyszłości”

 

- Biennale Sztuki dla Dziecka w Poznaniu -"Sztuka dla dziecka jako forma komunikacji społecznej”

- Europejskie Święto Sąsiadów
- koncert pt. "Salon muzyczny -Haendel na Śródce "
 

- festiwal muzycznyEthno Port Poznań”

 

- przedstawienie Małgorzaty Dziewulskiej pt. „Maria de Buenos Aires”w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego MALTA

- koncerty Śpiewu Gregoriańskiego w kościele św. Małgorzaty
- koncertO SOLE MIOorganizowany w ramach II Letniego Festiwalu Cantemus Domino in Laetitia
 

- Gra Miejska Zwiedzaj grając- graj zwiedzając

 

- "Wakacyjny Festiwal Filmowy"

 

- spotkanie z Panią Hanną Banaszak, z cyklu "Cała Śródka czyta dzieciom"

 

- KontenerArt na Chwaliszewie, spotkanie pt."O rewitalizacji z kulturą w tle"

- Święto Sąsiadów
 

- koncert pt. Muzyczne barwy jesieni...


Źródło: opracowanie własne na podstawie informacji z Urzędu Miasta Poznania, Oddziału Rewitalizacji

 

3.2. GENTRYFIKACA EKONOMICZNA

Jednocześnie z aktywną działalnością kulturalną prowadzone są działania o charakterze infrastrukturalnym. Dzięki pozyskaniu środków z Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego w latach 2006 - 2007 wybudowano Most Jordana między Śródką a Ostrowem Tumskim, a także renowacji poddano zabytkowy zespół obiektów Ośrodka Szkolno Wychowawczego dla Dzieci Niesłyszących. Od 2007 roku w budżecie miasta zapisywane są regularnie znaczne środki na działania rewitalizacyjne (tab.3).

Tabela. 3 Wielkość wydatków z budżetu miasta Poznania przeznaczanych na rewitalizację


lata
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
wielkość nakładów
brak
brak
brak
558.221zł
3.023.000zł
160.000zł
112.000zł
Źródło: Opracowanie własne na podstawie załączników do uchwał Rady Miasta Poznania w sprawie budżetu w latach 2004 – 2010 (rok 2010 – projekt).

Ponadto w latach 2005 – 2010 na Śródce renowacji poddano ok 20 % budynków (ryc. 2), w większości ze środków prywatnych właścicieli.
 
 

Ryc. 2 Budynki poddane renowacji w dzielnicy Śródka w latach 2005 – 2010

źródło: opracowanie własne

W tym samym czasie w zespole urbanistycznym Johowa odnowiono prawie 30% budynków (ryc. 3), jak również inwestowano w poprawę stanu chodników i zieleni.
Poprawa stanu technicznego budynków, jak również specyficzny klimat wokół rewitalizowanych dzielnic przekładał się na znaczny wzrost cen nieruchomości na tym obszarze. Ze względu na zakres dostępnych danych analizą objęto większe dzielnice miasta, w skład których wchodzą Śródka i zespół Johowa – dzielnice Nowe Miasto i Łazarz. Wydaje się jednak, że efekty działań rewitalizacyjnych oddziałują na tereny sąsiednie, dzięki czemu uzyskane informacje w dużym stopniu odzwierciedlają charakter zjawiska gentryfikacji, szczególnie w odniesieniu do zespołu Johowa.

 

Ryc. 3 Budynki poddane renowacji w zespole Johowa w latach 2005 – 2010.

źródło: opracowanie własne

W latach 2006 – 2009 obserwowany był wyższy wzrost cen nieruchomości w dzielnicach rewitalizowanych, niż średnia dla całego Poznania (tab.4, tab. 5). W rezultacie średnia cena m2 nieruchomości na rynku wtórnym w dzielnicy Nowe Miasto przekroczyła znacznie średnią dla całego Poznania, a cena na Łazarzu przybliżyła się do tego poziomu. Może to oznaczać, że zainteresowanie inwestorów rewitalizowanymi częściami miasta wzrasta, co przekłada się wzrost cen nieruchomości.

Tab. 4 Zmiana średniej ceny m2 nieruchomości na rynku wtórnym w Poznaniu w latach 2006 – 2009.


2006-2007
2007-2008
2008-VIII.2009
2006-VIII.2009
Łazarz
+39,86%
-4,59%
-3,70%
+28%
Nowe Miasto
+78,15%
-13,88%
-6,29%
+44%
Poznań
+43,26%
-9,39%
-3,26%
+26%
Źródło: Raporty www.szybko.pl i expandera z lat 2006 – 2009.


Tab. 5 Średnia cena m2 nieruchomości na rynku wtórnym w Poznaniu (w zł)


2006
2007
2008
VIII 2009
Łazarz
4047
5660
5400
5 200
Nowe Miasto
4041
7199
6200
5 810
Poznań
4535
6497
5887
5695
Źródło: Raporty www.szybko.pl i expandera z lat 2006 – 2009.

 

3.3. GENTRYFIKACJA SPOŁECZNA

Proces gentryfikacji charakteryzuje się również zmianami w strukturze społecznej dzielnicy. Objawia się on wzrostem liczby ludności w wieku produkcyjnym, kosztem osób w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym. Analiza zmian demograficznych w Poznaniu w latach 2006 – 2008 wskazuje, że zmiany w dzielnicy Grunwald, w ramach której położony jest w tym podziale zespół Johowa, prowadzą do wzrostu liczby osób w wieku produkcyjnym (tab. 6).




Tabela. 6 Zmiana liczby ludności wg grupowania ekonomicznego w Poznaniu w latach 2006 - 2008


Wiek przedprodukcyjny
Wiek produkcyjny
Wiek poprodukcyjny
Grunwald
-026%
+0,10%
+0,25%
Nowe Miasto
-0,17%
-0,68%
+0,85%
Poznań
-0,21%
-0,30%
+0,51%
Źródło: Urząd Statystyczny w Poznaniu.

W dzielnicy Nowe Miasto zaobserwowano jednak znaczny spadek osób w wieku przedprodukcyjnym. Oznaczać to może, że do dzielnicy tej nie wkroczyli jeszcze gentryfiaktorzy. Z drugiej jednak strony na duży udział osób w wieku poprodukcyjnym może wskazywać fakt, że częścią dzielnicy Nowe Miasto są stare osiedla wielkopłytowe, w których w większości mieszają osoby w wieku emerytalnym.

 

4. PODSUMOWANIE

Analiza zmian zachodzących na obszarach rewitalizowanych w Poznaniu w latach 2006 – 2010 wskazuje na początkowy etap procesu gentryfiakcji. Intensywna działalność o charakterze kulturalnym przyciąga wielu „widzów”. Następuje opisywana przez Karwińską gentryfikacja symboliczna. Częściowo przekłada się to na poprawę stanu technicznego budynków. Powoduje to również znaczący wzrost cen nieruchomości. Nie prowadzi to jednak do dużych zmian w sferze społecznej. Można więc powiedzieć, że na Śródce i w zespole Johowa zadomowili się już „pionierzy” rewitalizacji, nie ma tam natomiast zbyt wielu „gentryfikatorów”. Wszystko wskazuje jednak, że w najbliższych latach zintensyfikowana zostanie gentryfikacja ekonomiczna, która przełoży się w końcu na gentryfikację społeczną. W związku z tym, że polityka rewitalizacji prowadzona jest przez władze miejskie i we współpracy z lokalną społecznością, należy się spodziewać gentryfiakcji o łagodnym charakterze. Zarówno rewitalizacja, jak i gentryfiakcja powodują jednak znaczącą poprawę tkanki miejskiej w Poznaniu, co było jednym z najważniejszych celów Miejskiego Programu Rewitalizacji.

 

BIBLIOGRAFIA


[1] Lisowski A., 1999: Koncepcja gentryfikacji jako przejaw tendencji integracji w geografii miast. J, Karczmarek XI Konwersatorium wiedzy o mieście: zróżnicowanie przestrzenne struktur społecznych w dużych miastach, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 23-32.
[2] Jadach-Sepioło A., 2007: Gentryfikacja miast, [w:] Kwartalnik naukowy Problemy Rozwoju Miast nr 3, Instytut Rozwoju Miast, Kraków,s. 66-79.
[3] Van Criekingen, Decroly J. M., 2003: Revisiting the Diversity of Gentrification: Neighbourhood Renewal Processes in Brussels and Montreal. Urban Studies, vol. 40, No 12, 2451-2468.
[4] Karwińska A., 2008: Gospodarka przestrzenna, Uwarunkowania społeczno-kulturowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 258 s.
[5] Jadach Sepioło A., 2009: Gentryfikacja w kontekście rewitalizacji [w:] A. Ziobrowski. Demograficzne i społeczne uwarunkowania rewitalizacji miast w Polsce. Instytut Rozwoju Miast. Kraków.
[6] Zięba M., 2006: Proces rewitalizacji a rewaluacja dzielnic miejskich – zarys problemu [w:] Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, nr 703, Kraków, 179-193.
[7] Bailey N., Robertson D. 1997: Housing Renewal, Urban Policy and Gentrircation. Urban Studies, vol. 34, No 4, 561-578.

 

Your rating: None Average: 4.4 (21 votes)


Nawigacja

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 users i 34 gości.